ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΦΑΝΗ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΦΑΝΗ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΦΑΝΗ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΦΑΝΗ

ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΕΠΙΜΕΛΕΙΑΣ

Σε πρόσφατη πρωτοποριακή απόφασή του το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών αποφάσισε υπέρ της συνεπιμέλειας του τέκνου.

 

Ορισμένες ενδιαφέρουσες σκέψεις της απόφασης έχουν ως εξής:

 

Στον ελληνικό Αστικό Κώδικα, προβλέπεται η χρονική κατανομή ή εναλλασσόμενη άσκηση όλων των εκφάνσεων της γονικής μέριμνας. Επιφυλάξεις διατυπώθηκαν από την ελληνική θεωρία ως προς τη σκοπιμότητα αυτής της ρύθμισης, καθόσον η παράλληλη ύπαρξη δυο κέντρων ζωής θεωρείται ότι δημιουργεί στο τέκνο έλλειψη σταθερότητας και ανασφάλειας, που αναστατώνουν και απορρυθμίζουν τη ζωή του παιδιού. Επιπλέον προβλέπεται ότι θα δημιουργηθούν συνεχείς εντάσεις και τριβές μεταξύ των γονέων, καθόσον η εναλλασσόμενη ανατροφή απαιτεί μια πραγματική συνεργασία μεταξύ τους στις επιλογές και στη διαχείριση του ανηλίκου κατά τρόπο παραγωγικό. (Παπαχρίστου, Αρμ 1985.101-103).

Στο διεθνή χώρο, υποστηρίζεται σθεναρά ότι με την εναλλασσόμενη κατοικία, κατοχυρώνεται μια καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στους γονείς, στη φροντίδα και ανατροφή των τέκνων, προσφέροντας στον ανήλικο τη δυνατότητα να διαβιεί στην καθημερινή του ζωή τόσο με τον πατέρα όσο και τη μητέρα. Το παιδί έχει δυο λειτουργικά σπίτια, την πατρική και μητρική του κατοικία. Ενθαρρύνεται έτσι η ισόρροπη επαφή του παιδιού και με τους δυο γονείς. Επιπλέον σημειώνεται ότι η κοινωνία έχει αλλάξει, η γυναίκα λόγω της επαγγελματικής της απασχόλησης βρίσκεται πλέον σε δυσκολία να φροντίσει μόνη της τα τέκνα, ενώ η σχέση των πατέρων με τα τέκνα τους δεν είναι η ίδια με αυτή που επικρατούσε παλαιότερα. Επιπλέον έχει παρατηρηθεί ότι δυο σαββατοκύριακα εναλλάξ το μήνα, δεν επιτρέπουν στον γονέα που δεν διαμένει με το τέκνο να ασκήσει μια πραγματική επιρροή στην ανατροφή των τέκνων του. Η θεματική δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο σε νομικό επίπεδο, αλλά πρέπει να συμπεριλάβει και τις επιστημονικές ανακαλύψεις στους τομείς της ιατρικής και της ψυχολογίας. Επισημαίνεται ότι από τις νεότερες ιατρικές και ψυχολογικές έρευνες δεν προκύπτει κανένα αρνητικό αποτέλεσμα από την κοινή ανατροφή, που μοιράζεται ισομερώς μεταξύ δυο σπιτιών. Αντίθετα, η ύπαρξη της διπλής κατοικίας θεωρείται ευεργετική και απαραίτητη για την προστασία της ισόρροπης ανάπτυξης του παιδιού. Τα παιδιά που ζουν εναλλάξ και με τους δυο γονείς με ίση κατανομή του χρόνου, ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή τους από εκείνα που υπάγονται σε άλλη ρύθμιση για χωρισμένες οικογένειες (Bjarnason/Arnarsson (2011), Joint physical custody and communication with parents: A cross – national study of children in 36 western countries, Journal of Comparative Family Studies, 42, σ. 871-890 ? Bauserman (2002), Child adjustment in joint-custody versus sole-custody arrangements: a meta analytic review, Journal of Family Psychology, 16, σ. 91-102). Την αρχή της εναλλασσόμενης κατοικίας (shared residence) και μετά τη διάσταση, εισηγείται και το Συμβούλιο της Ευρώπης με το υπ’ αρ. 2079/2-10-2015 ψήφισμα του, με το οποίο προσκαλεί τα κράτη μέλη να την εισαγάγουν στη νομοθεσία τους, αποκλείοντας την εφαρμογή της σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας, κακοποίησης του παιδιού και αδιαφορίας, που δημιουργούν κινδύνους για τη σωματική και ψυχική υγεία του τέκνου. Αυτό το ψήφισμα, στηρίχθηκε σε μετα – ανάλυση πολυάριθμων διεθνών μελετών (Nielsen (2014), Shared physical custody: Summary of 40 studies on outcomes for children, Journal of Divorce &

Remarriage, 55, 613-635), που κατέδειξαν τα οφέλη από την εναλλασσόμενη κατοικία και τις αρνητικές επιπτώσεις που προέρχονται από την αποκλειστική επιμέλεια, στην οποία ο χρόνος συναναστροφής του παιδιού με το λιγότερο ευνοημένο γονέα είναι κάτω του 33%. Περαιτέρω, ο χωρισμός δεν είναι καθαυτός δείκτης της έλλειψης γονικής ικανότητας, και η υπαιτιότητα του ενός ή του άλλου γονέα για το διαζύγιο ή τη διακοπή της συμβίωσης δεν ασκεί επιρροή στην άσκηση της γονικής μέριμνας. Η καταλληλότητα του ενός γονέα να αναλάβει την άσκηση της επιμέλειας δεν αποτελεί ταυτόχρονα και ένδειξη ακαταλληλότητας του άλλου (Μιχαλακάκου, Η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας κατά τη νομολογία, 2015, σ. 40). Αμφότεροι κατά τεκμήριο είναι ικανοί στο γονεϊκό ρόλο και το ανήλικο έχει το δικαίωμα να διατηρεί μια ισορροπημένη σχέση και με τους δυο γονείς. Ιδανική λύση είναι η διατήρηση της συμμετοχής και η ενεργητική παρουσία και των δυο γονέων στην ανατροφή του παιδιού, γιατί το τελευταίο δεν χρειάζεται μόνο τον καλύτερο από αυτούς (Δεμερτζής, Η ουσιαστική και δικονομική αναγκαία μεταρρύθμιση της επιμέλειας, Δ 2008.140 επ.). Εξάλλου σημαντικό κριτήριο για την εξειδίκευση του συμφέροντος του ανηλίκου αποτελεί η προσωπική του γνώμη, η αναζήτηση της οποίας εξαρτάται από την ωριμότητα αυτού, η οποία προϋποθέτει κάποια ηλικία και πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται πριν από κάθε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα (άρθρο 1511 § 3 ΑΚ), χωρίς όμως να είναι δεσμευτική. Ως ωριμότητα του τέκνου είναι η ικανότητα να αντιληφθεί το συμφέρον του (ΑΠ 201/2010 ΝοΒ 2010.174 ? ΑΠ 1316/2009 ΝοΒ 2010.162 ? Λαδογιάννης σε Απ. Γεωργιάδη, ΣΕΑΚ ΙΙ, 2013, σ. 869, αρ.8). Η ηλικία από μόνη της δεν είναι ενδεικτική της ωριμότητας (ΑΠ 561/2003 ΝοΒ 2004.23). Η γνώμη του ανηλίκου δεν αποτελεί ίδιο αποδεικτικό μέσο, ούτε πρέπει να εξομοιώνεται με μαρτυρική κατάθεση, και δεν έχει ως σκοπό την απόκτηση αποδεικτικών στοιχείων. Αντίθετα η ακρόαση πρέπει να αποσκοπεί στην ανάπτυξη από το παιδί, των σκέψεων, αισθημάτων, αναγκών και επιθυμιών του, που θα αποτελέσουν ένα οδηγό για την κρίση του δικαστηρίου και θα συνεκτιμηθούν με τα υπόλοιπα στοιχεία (Σκορίνη – Παπαρρηγοπούλου, Η ευρωπαϊκή Σύμβαση για την ανάπτυξη των δικαιωμάτων των παιδιών νόμος 2502/1997. Παρουσίαση των βασικών της σημείων και της σημασίας της στο ισχύον ελληνικό δίκαιο, ΕλλΔνη 2003. 326).

 

 

Δυνάμει της υπ’ αρ. 2722/2015 απόφασης του Δικαστηρίου τούτου, ανατέθηκε προσωινά η επιμέλεια του ανηλίκου τέκνου στην ενάγουσα – εναγομένη, υποχρεώθηκε ο ενάγων – εναγόμενος να καταβάλει στην τελευταία για λογαριασμό του ανηλίκου τέκνου προσωρινή διατροφή ύψους 250 ευρώ και ρυθμίστηκε το δικαίωμα επικοινωνίας του πατέρα με το ανήλικο τέκνο. Ο ανήλικος ………..φοιτά στην Ε΄ τάξη του Δημοτικού. Παρουσιάζει διάσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα (βλ. το υπ’ αρ. 1710/19-11-2014 ιατρικό πιστοποιητικό της Διευθύντριας του Παιδονευρολογικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Παίδων Πεντέλης …………………………………..), η οποία φαίνεται να προκύπτει από τις συναισθηματικές δυσκολίες. Σύμφωνα με την από 9-6-2015 αξιολόγηση της ψυχολόγου……………., εμφανίζεται αρκετά ενοχικός ως προς το διαζύγιο των γονέων του, αναλαμβάνοντας κυρίαρχο ρόλο σε αυτό και θεωρώντας πως ο ίδιος φταίει, κυρίως διότι δεν διάβαζε. Δεν ανταποκρίνεται τόσο καλά στο σχολείο όσο θα το επέτρεπαν οι ικανότητές του και λόγω των μαθησιακών του δυσκολιών έχει εγγραφεί στο τμήμα ένταξης του 8ου Δημοτικού Σχολείου Κηφισιάς τις δυο τελευταίες χρονιές. Παρακολουθεί ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες στο Ψυχοπαιδαγωγικό Κέντρο «……..» Κηφισιάς, όπου σταδιακά άρχισε να διαχειρίζεται το θυμό του και να εξωτερικεύει κάποιες από τις δυσκολίες του, ενώ παράλληλα γίνεται συμβουλευτική γονέων τόσο

με τη μητέρα όσο και με τον πατέρα σε ξεχωριστούς χρόνους (βλ. την υπ’ αρ. πρωτ. 033/8-11-2016 ψυχολογική εκτίμηση του Κοινωνικού λειτουργού……………). Αμφότεροι οι διάδικοι επιδίδονται στη διατύπωση μομφών σε βάρος του άλλου, που σχετίζονται με τα καθήκοντά τους ως γονέων και με το ενδιαφέρον τους για την ορθή ανατροφή του ανήλικου τέκνου τους. Από την αποδεικτική διαδικασία προέκυψε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον και των δυο γονέων για το ανήλικο τέκνο τους, και ότι και οι δυο είναι κατάλληλοι για την ανάθεση της επιμέλειας του προσώπου του ανηλίκου τέκνου τους. Ειδικότερα η μητέρα καταβάλλει προσπάθεια ώστε να μεγαλώνει ο ανήλικος σ’ ένα υγιές, ζεστό και ισορροπημένο οικογενειακό περιβάλλον, έχει μάλιστα προσλάβει τη φιλόλογο………………., η οποία βοηθά το ανήλικο τέκνο στην ανάγνωση και στα μαθήματα. Αλλά και ο πατέρας επιδεικνύει ανάλογο ενδιαφέρον για την ανατροφή του τέκνου, το γεγονός δε ότι ο τελευταίος δεν διεκδίκησε την επιμέλεια του ανήλικου τέκνου του, κατά τη σύναψη του από

16-10-2013 ιδιωτικού συμφωνητικού, έχοντας την πεποίθηση ότι έπρεπε αυτό να διαμένει με τη μητέρα του λόγω του νεαρού της ηλικίας του, δεχόμενος την επιμέλεια από πλευράς της μητέρας του, καταδεικνύει ωριμότητα αλλά και τη σοβαρότητα της πρόθεσής του να ασκήσει το λειτούργημά του με υπευθυνότητα. Το κύριο όμως κριτήριο στο σχηματισμό της κρίσιμης δικανικής πεποίθησης αποτέλεσε η επικοινωνία του Δικαστή του Δικαστηρίου τούτου με τον ανήλικο ………, τον οποίο κρατούσαν από το χέρι και τον έφεραν και οι δυο γονείς, που έλαβε χώρα την 22-11-2016. Πρόκειται για ανήλικο με επιμελή εξωτερική εμφάνιση, το οποίο ήταν σε θέση να παράσχει απαντήσεις χωρίς δισταγμό ή επιφύλαξη, ένδειξη της συγκρότησής και ωριμότητάς του. Έδειξε πολύ στενό ψυχικό δεσμό με τον πατέρα του και απολαμβάνει την επαφή και την επικοινωνία μαζί του, οι σχέσεις του με τον οποίο αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τον ίδιο αλλά παράλληλα και αγάπη και εκτίμηση για τη μητέρα του. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωσή του ότι δεν φταίει που οι γονείς του χώρισαν και ότι θα προτιμούσε να ήταν και πάλι μαζί. Κατέληξε ότι προτιμότερη λύση είναι να διαμένει και με τους δυο του γονείς, εναλλάξ ένα μήνα με τον πατέρα του και ένα μήνα με τη μητέρα του. Σε σχετική ερώτηση του Δικαστηρίου αν είχε εκφράσει αυτή την προτίμησή του στους γονείς του, απάντησε αρνητικά, συμπληρώνοντας ότι περίμενε ότι κάποτε θα τον καλούσε κάποιος δικαστής για να εκφράσει τη γνώμη του. Σε άλλη ερώτηση σχετική με τον εάν η εναλλασσόμενη κατοικία θα διατάρασσε τη σταθερότητα του περιβάλλοντος του, δήλωσε κατά τρόπο ρητό ότι δεν θα τον επηρεάσει καθόλου, γιατί οι κατοικίες των γονέων του καθώς και το σχολείο του είναι σε κοντινή απόσταση με το αυτοκίνητο. Ενόψει της θέλησης του ανηλίκου τέκνου των διαδίκων, την οποία οφείλει το Δικαστήριο τούτο να σεβαστεί και να λάβει υπόψη του, συνεκτιμώμενου του βαθμού ωριμότητας και συγκρότησης του σε συνδυασμό με την καταλληλότητα και των δυο γονέων και τη θέληση να ενασχοληθούν συστηματικά με τον υιό τους, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν διαθέτουν άλλον κατιόντα, το Δικαστήριο κρίνει ότι η χρονική κατανομή της γονικής μέριμνας είναι η πιο ενδεδειγμένη λύση. Η χρονική ήτοι εναλλασσόμενη άσκηση κατανομή της επιμέλειας εξασφαλίζει τη συμμετοχή και των δυο γονέων στην ανατροφή του παιδιού και ενισχύει τους δεσμούς του ανηλίκου με αμφότερους τους γονείς του, περιορίζοντας έτσι τις αναπόφευκτα δυσμενείς επιπτώσεις που προκαλεί το διαζύγιο στην ψυχολογία και την εν γένει προσωπικότητά του. Επίσης με την παραλλήλως προσδοκώμενη επίδειξη εκ μέρους των διαδίκων της αυξημένης υπευθυνότητας και ευαισθητοποίησης, πιστεύεται ότι θα αποκατασταθεί το απαραίτητο κλίμα γαλήνης, ηρεμίας, σταθερότητας και ασφάλειας, που είναι αναγκαίο για την απρόσκοπτη εξέλιξη της συνολικής διαδικασίας ολοκληρώσεως της προσωπικότητας του ανηλίκου. Οι ως άνω διάδικοι αναλαμβάνουν αποκλειστικά και τα έξοδα της διατροφής για το χρονικό

διάστημα που τους ανατίθεται η αποκλειστική επιμέλεια του τέκνου, ήτοι ο πατέρας κατά τους μήνες που λήγουν σε ζυγό αριθμό και η μητέρα κατά τους μήνες που λήγουν σε μονό αριθμό.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η από 15-4-2015 αγωγή της ενάγουσας πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή ως βάσιμη και κατ’ ουσίαν, και να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να της καταβάλλει μέσα στις πρώτες πέντε (5) ημέρες κάθε μήνα στην ενάγουσα, υπό την ιδιότητα της ως ασκούσας, μέχρι την τελεσιδικία της παρούσας απόφασης, την επιμέλεια του ανηλίκου τέκνου και για λογαριασμό του, ως μηνιαία διατροφή σε χρήμα, το ποσό των διακοσίων πενήντα (250) ευρώ, για χρονικό διάστημα από την επίδοση της εν λόγω αγωγής και μέχρι την τελεσιδικία της παρούσας απόφασης και όχι πέραν της διετίας από την επίδοση της ως άνω αγωγής, με το νόμιμο τόκο από την καθυστέρηση κάθε μηνιαίας δόσης και μέχρι την εξόφληση, και να κηρυχθεί η απόφαση προσωρινά εκτελεστή (άρθρ. 910 αριθ. 4 ΚΠολΔ), η δε από 10-10-2016 αγωγή του ενάγοντος πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή ως κατ’ ουσίαν βάσιμη και να κατανείμει χρονικά την άσκηση της επιμέλειας μεταξύ των γονέων, ρυθμίζοντας αυτεπαγγέλτως και το δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα κατά το χρονικό διάστημα που δεν διαμένει με το τέκνο, ενώ η ασκηθείσα με τις από 11-11-2016 έγγραφες προτάσεις του αντενάγοντος ανταγωγή πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη και να συμψηφισθεί η δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων, εφόσον πρόκειται για διαφορά μεταξύ συζύγων (άρθρο 179 Κ.Πολ.Δ.).

 

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

 

 

ΚΑΤΑΝΕΜΕΙ χρονικά την άσκηση της επιμέλειας μεταξύ των γονέων, και συγκεκριμένα κατά τους μήνες που λήγουν σε ζυγό αριθμό θα ασκεί την αποκλειστική επιμέλεια ο πατέρας και κατά τους μήνες που λήγουν σε μονό αριθμό η μητέρα. Κατά το χρονικό διάστημα που θα διαμένει με τον πατέρα στην οικία του τελευταίου στην ……….Αττικής, ήτοι τους μήνες που λήγουν σε ζυγό αριθμό, η μητέρα έχει το δικαίωμα επικοινωνίας με το ανήλικο τέκνο της: α) Κάθε Τρίτη από ώρα 17.30 έως ώρα 21.00 και β) Κάθε δεύτερο Παρασκευοσαββατοκύριακο, από ώρα 18.00 της Παρασκευής έως ώρα 20.00 της Κυριακής. Κατά το χρονικό διάστημα που θα διαμένει με τη μητέρα του στην οικία της τελευταίας στη …….Αττικής, ήτοι τους μήνες που λήγουν σε μονό αριθμό, ο πατέρας έχει το δικαίωμα επικοινωνίας με το ανήλικο τέκνο του: α) Κάθε Πέμπτη από ώρα 17.30 έως ώρα 21.00 και β) Κάθε δεύτερο Παρασκευοσαββατοκύριακο, από ώρα 18.00 της Παρασκευής έως ώρα 20.00 της Κυριακής. Σημειώνεται επίσης ότι α) κατά την ονομαστική εορτή και τα γενέθλια του τέκνου των διαδίκων θα δύναται να τα επισκέπτεται και ο γονέας, με τον οποίο δεν διαμένει τη συγκεκριμένη ημέρα και να συμμετέχει σε ενδεχόμενη εορταστική εκδήλωση και β) κάθε διάδικος, με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο κάποια συγκεκριμένη ημέρα, θα δικαιούται να επικοινωνεί για λίγα λεπτά μαζί του τηλεφωνικά κατά το χρονικό διάστημα από 19.00 έως 20.00 της ημέρας εκείνης.